Oświecenie, czyli tu i teraz

Oświecenie, czyli tu i teraz
49 zł
44 zł

„Czym jest oświecenie?” – pytał Immanuel Kant w słynnym tekście z 1784 roku. Ponad dwieście lat później autorzy i autorki tekstów zawartych w książce powracają do tego pytania, ale stawiają je inaczej: jako konkretną, polityczną kwestię dotycząca kształtu i perspektyw istnienia świata, w którym żyjemy. 

Zewsząd słychać dziś pesymistyczny refren: kres oświeceniowej tradycji głoszą myśliciele przynależący do rozmaitych tradycji intelektualnych i utożsamiani z różnymi opcjami politycznymi. Do głosu dochodzą ponownie religijne fundamentalizmy, rośnie nieufność wobec nauki.

W kontrze do tego sposobu myślenia książka pokazuje oświecenie jako epokę, która cały czas trwa: nie jako fantom, lecz jako żywa rama definiująca kształt naszej teraźniejszości, jako polityka krytycznego myślenia. Dziedzictwo oświeceniowe to nie balast, trup, którego należy reanimować lub dobić, lecz raczej coś jeszcze niezrealizowanego, ciągle niedopełnionego – coś, co dopiero nadchodzi. 

oswiecenie_rozklad1.jpg

Integralną częścią książki jest esej wizualny. Prace pochodzą z kolekcji Gabinetu Rycin BUW – pierwszej kolekcji grafiki w Polsce, założonej przez króla Stanisława Augusta. Prace historyczne uzupełnione są artystycznymi komentarzami współczesnych artystów, które powstały specjalnie na potrzeby wystawy w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie w 2018 roku i książki. 

Jak zdekolonizować rozum, zachowując go jednak i wzmacniając, po to, by sprostał nadchodzącym wyzwaniom epoki, z kryzysem klimatycznym (i jego rozległymi skutkami) na czele? Jak zachować obietnicę szczęścia, utopijny horyzont, pozbywając się jednak arogancji i hegemoniczności Rozumu?

– fragment wstępu

oswiecenie_rozklad1_jpg.jpgŁukasz Ronduda historyk sztuki, kurator Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, kurator wielu wystaw, reżyser filmów Performer i Serce miłości, autor książek Sztuka polska lat 70. Awangarda i Strategie subwersywne w sztukach medialnych, redaktor książek Kino-sztuka. Zwrot kinematograficzny w polskiej sztuce współczesnej i Warsztat formy filmowej.

Tomasz Szerszeń antropolog kultury, artysta, adiunkt w Instytucie Sztuki PAN, redaktor pisma „Konteksty”, autor książek Podróżnicy bez mapy i paszportu, Wszystkie wojny świata i Architektura przetrwania, autor projektów artystycznych odnoszących się m.in. do pojęcia archiwum.

 

 oswiecenie_ukosne.jpg

 

Edwin Bendyk pisze o związkach postoświeceniowego paradygmatu z techniką i futurologią; Rafał Matyja zastanawia się, czy mamy dziś do czynienia z końcem oświeceniowej wyobraźni i co dziś pozostało z Oświecenia; Iwona Kurz pisze o kwestii niedokończonej emancypacji i powinnościach uniwersytetu; Agata Sikora analizuje panoptyczne i dystopijne dyskursy wewnątrz nowoczesności; Olga Stanisławska wychodzi od paradoksów związanych z pojęciem „rasy” w Oświeceniu i pisze o splocie problematyki rasizmu oraz płci w współczesnych dyskursach postkolonialnych; Adam Lipszyc tropi „akty oświecenia” w literaturze; Paweł Mościcki zastanawia się nad figurami współczesnego libertynizmu w literaturze francuskiej; Łukasz Ronduda i Tomasz Szerszeń wskazują, gdzie należy szukać źródeł polskiej nowoczesności i do jakich obrazów warto w tym poszukiwaniu się odwołać.

Artyści, których prace znajdują się w książce: Anna Boghiguian, Andrea Bowers, Vincenzo Brenna, Pablo Bronstein, Augustin Brunais, Jacques Callot, Olga Czernyszewa, Matthaeus Deisch, Camille Henrot, William Hogarth, Ewa Juszkiewicz, Nikita Kadan, Jan Chrystian Kamsetzer, Tadeusz Kościuszko, Zbigniew Libera, Friedrich Anton August Lohrmann, Goshka Macuga, Dominik Merlini, Johann Heinrich Müntz, Anna Niesterowicz, Nomadic State (Karolina Mełnicka, Stach Szumski), Ferdynand Pinck, Giovanni Battista Piranesi, Jean-Louis Prieur, Joanna Rajkowska, Roee Rosen, Franciszek Smuglewicz, Mikołaj Sobczak, Józef Wall, Szymon Bogumił Zug 

Niewątpliwie zaletą tego tomu jest jego wielogłosowość: nie ma tu jednej wizji oświecenia, podobnie jak nie ma tu jednej formy oceny czasów najbardziej współczesnych. Obok siebie funkcjonują zarówno teksty walczące z „gębą” oświecenia jako epoki fetyszyzującej instrumentalny rozum, jak i szkice snujące pesymistyczne wizje przyszłości, w której ludzkość nieuchronnie odrzuci paradygmat racjonalności, a pamięć o oświeceniu zniknie jak brzeg podczas morskiej podróży. Wszystkie te teksty jednoczy jednak postrzeganie Wieku Rozumu nie tyle jako zamkniętej epoki w dziejach kultury europejskiej i światowej, ile przede wszystkim jako momentu narodzin bądź ugruntowania idei, które w ogromnym stopniu ukształtowały oblicze nowoczesności społecznej, politycznej, ekonomicznej czy kulturowej. 

 Maria Janoszka, Archiwum nowoczesności, "ArtPapier", 1 lipca 13 (421) / 2021

 

Publikacja dofinansowana z Funduszu Popierania Twórczości Stowarzyszenia Autorów ZAiKS.

TYTUŁ OŚWIECENIE, CZYLI TU I TERAZ
REDAKTORZY ŁUKASZ RONDUDA
TOMASZ SZERSZEŃ
DO POBRANIA SPIS TREŚCI, OKŁADKA
AUTORZY I AUTORKI EDWIN BENDYK 
RAFAŁ MATYJA
IWONA KURZ
AGATA SIKORA
OLGA STANISŁAWSKA
ADAM LIPSZYC
PAWEŁ MOŚCICKI
ŁUKASZ RONDUDA
TOMASZ SZERSZEŃ
SERIA WYDAWNICZA MÓWI MUZEUM
JĘZYK POLSKI
WYDAWCY MUZEUM SZTUKI NOWOCZESNEJ W WARSZAWIE, WYDAWNICTWO KARAKTER
MIEJSCE I DATA WYDANIA KRAKÓW-WARSZAWA 2021
LICZBA STRON 320
FORMAT 145 × 205 MM
OPRAWA MIĘKKA ZE SKRZYDEŁKAMI 
ISBN 978-83-64177-92-7
OPRACOWANIE GRAFICZNE WOJCIECH KWIECIEŃ-JANIKOWSKI
CENA OKŁADKOWA 49 ZŁ
WYSTAWA CZYM JEST OŚWIECENIE?
OSWIECENIE.ARTMUSEUM.PL

Powiązane produkty: